Vì sao người giầu Trung quốc di cư ra nước ngoài

Tác giả: TS. Phạm Chí Dũng

Từ 5 năm nay, việc di cư ra nước ngoài của những người giàu Trung Quốc (TQ) đã không chỉ là hiện tượng mà còn trở thành một xu thế. Họ ra đi vì lý do gì? Kinh tế, môi sinh hay còn những nguyên do ẩn giấu nào khác?

Phần I

"Hố đen" phân cách giàu nghèo

Vào tháng 10/2009, những người giàu nhất của TQ đã được thống kê thành nhóm "10". Trong số 10 đại gia có tài sản trên 4 tỷ USD ấy, có đến 7 người kinh doanh các lĩnh vực tài chính và bất động sản. Chỉ có ba đại gia khác thuộc về các ngành ôtô, linh kiện điện thoại, nhôm.

Gần một năm sau, vào tháng 8/2010, Tập đoàn tài chính Credit Suisse của Thụy Sỹ đã trở thành tổ chức phân tích độc lập đầu tiên nêu ra thực trạng về "quỹ đen" của giới thượng lưu Trung Hoa. Theo một nghiên cứu kéo dài nhiều năm của tập đoàn tài chính Thụy Sĩ này, các hộ gia đình Trung Quốc đã che giấu khoảng 9.300 tỷ nhân dân tệ (tương đương 1.400 tỷ USD) không được công bố trong báo cáo thu nhập cá nhân. Số tiền khổng lồ này, chủ yếu bất hợp pháp hoặc hợp pháp nửa vời, tương đương với 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của toàn đất nước TQ.

Credit Suisse cũng nhận định rằng hầu hết tài sản ngầm nằm trong túi các gia đình giàu, với nhóm 20% dân số giàu nhất sở hữu tới 81,3% của con số 1.400 tỷ USD. Lần đầu tiên, thế giới được biết đến TQ bằng vào một sắc mặt khác: tình trạng bất bình đẳng về thu nhập đã được đẩy lên rất cao.

Sau báo cáo của Credit Suisse, không thấy phía TQ có phản ứng gì khác thường. Tuy nhiên giới phân tích kinh tế và chính trị đã cho rằng chắc chắn chính quyền TQ phải lưu tâm đến hiện tượng ngày càng xuất hiện nhiều người trở nên giàu có đột biến ở quốc gia này. Đó không chỉ là sự khác biệt quá lớn về thu nhập giữa người giàu và người nghèo mà người ta vẫn thường gọi là bất công kinh tế, mà còn dẫn đến sự bất công và ức chế xã hội - một hệ quả đương nhiên khi tồn tại hiện tượng "quỹ đen" như ở TQ.

Một chiếc xe siêu sang trên đường phố Trung Quốc.

Sự phân hóa về thu nhập ở TQ càng được minh chứng bởi một hiện tượng đáng suy ngẫm: sau cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2008, bất chấp những hậu quả nặng nề mà nước Mỹ và châu Âu phải gánh chịu, con số tỷ phú của TQ đã tăng lên 130 người; và cho đến thời điểm tháng 10/2009, người ta ước tính con số này có thể vượt gấp đôi, tức 260 người. Với con số này, TQ đã trở thành quốc gia thứ hai sau Mỹ (359 tỷ phú) về số lượng tỷ phú đô la, cao hơn cả Nga (32 tỷ phú) và Ấn Độ (24 tỷ phú).

Vào năm 2009, một tổ chức phân tích độc lập là Hurun Report cũng đã ước tính tổng tài sản của 1.000 người giàu nhất TQ trị giá đến 571 tỷ USD, tăng 130 tỷ USD so với năm 2008; tài sản trung bình của các thành viên trong danh sách 1.000 đạt 571 triệu USD, tăng gần một phần ba so với năm 2008. So với hồi 2004, số lượng những người có tài sản trên 150 triệu USD vào năm 2009 tăng gấp 10 lần.

Hiện trạng trên cũng là căn cứ để Credit Suisse khẳng định thêm một sự thật khác rằng Trung Quốc là một trong những nước có khoảng cách giàu nghèo lớn nhất thế giới, cao hơn nhiều so với công bố chính thức: nhóm 10% dân số giàu nhất có thu nhập bình quân đầu người 97.000 nhân dân tệ, tương đương 14.280 USD, cao gấp 65 lần so với nhóm 10% nghèo nhất. Trong khi đó, báo cáo từ Cục thống kê Trung Quốc đưa ra tỷ lệ phân cách chỉ 23 lần (năm 2010).

Còn trước đó vào năm 2008, cũng Cục thống kê Trung Quốc đã đưa ra tỷ lệ phân cách có 9 lần, trong khi một cuộc điều tra độc lập của giáo sư Vương Tiểu Lỗ thuộc Quỹ Cải cách TQ đã cho thấy khoảng cách này lên đến 25 lần.

Những tỷ phú đô la làm giàu bằng cách nào?

Rõ ràng đã có một sự khác biệt quá lớn giữa báo cáo chính thức của các cơ quan chính phủ với hiện thực sống động, hay nói cách khác là những con số công khai của chính quyền chỉ đi sau con số điều tra độc lập, chỉ thừa nhận thực trạng phân hóa sau một khoảng thời gian đủ dài nhưng không đủ để che giấu. Hiện thực sống động như thế cũng hoàn toàn đáng để phân tích trên con đường tìm ra nguyên nhân của hiện tượng tăng vọt số lượng tỷ phú đô la của TQ. Chỉ có thể lý giải hiện tượng này bằng những con sóng phục hồi chứng khoán vào năm 2009 và phục hồi thị trường bất động sản từ năm 2009-2010.

Tỷ phú Wong Kwong Yu của Trung Quốc.

Trong sóng tăng chứng khoán vào năm 2009, thị trường chứng khoán TQ đã phục hồi gấp hơn hai lần so với đáy khủng hoảng. Thật dễ làm một phép tính cho các đại gia khuynh đảo thị trường này, khi vốn đầu tư của họ bỏ vào thị trường chứng khoán đã tăng ít nhất 4 lần.

Sau đó, cũng những đại gia này rút vốn và lãi từ thị trường chứng khoán để chuyển qua thị trường bất động sản và đã thu được lợi suất ít nhất 3 lần nữa. Tổng cộng, sau hai sóng tăng của thị trường chứng khoán và thị trường bất động sản, những doanh nhân tác chiến trên cả hai mặt trận này đã đạt được tỷ suất lợi nhuận đến 12 lần!

Với tỷ suất lợi nhuận khổng lồ trên, không một quốc gia phát triển nào có thể so sánh với tốc độ làm giàu như người TQ. Đó cũng là cách để các đại gia TQ phát triển tài sản của họ theo cấp số nhân, lý giải cho sự xuất hiện quá nhiều tỷ phú đô la ở đất nước này chỉ trong một thời gian ngắn, trong lúc đại đa số người dân TQ còn lao đao trước hậu quả chưa thuyên giảm của cơn bão suy thoái tài chính thế giới và nhiều khó khăn kinh tế trong nước.

Lòng yêu nước?

Hiện tượng giàu đột biến ở TQ cũng kéo theo một hiện tượng xã hội ở quốc gia này: nhiều người nghèo đã công khai chỉ trích lớp người thượng lưu muốn rời khỏi TQ là "không có lòng yêu nước".

Lòng yêu nước là một phạm trù nổi bật của người Trung Hoa. Nhiều thế kỷ qua, cộng đồng người Hoa trên khắp thế giới đã chứng tỏ được tính đoàn kết và tính dân tộc của họ, làm nên một trong những đặc trưng nhân văn nổi bật nhất của người TQ.

Vào năm 1997, khi Hồng Kông được Anh trao trả lại cho TQ, khá nhiều doanh nhân người Hoa đã rời khỏi Hồng Kông để định cư ở các nước khác. Nhưng sau đó, một số trong đó đã trở về Hồng Kông làm ăn và sinh sống, đóng góp cho khu vực này nguồn kinh tế không nhỏ.

Song giờ đây lại đang diễn ra xu hướng gần như ngược lại. Những người giàu có hiện nay của TQ có nhiều lý do để tìm đường ra nước ngoài. Đầu tiên luôn là việc họ muốn tìm kiếm cho con cái của họ những môi trường giáo dục hoàn thiện. Mỹ, Canada và cả Anh đều là những nơi tập trung những trường đại học tốt nhất thế giới.

Một công ty tư vấn có tên là Bain đã nghiên cứu về nguyên nhân này. Theo thống kê của Bain, hàng năm lượng du học sinh TQ sang các nước phương Tây tăng hơn 20%. Bain cũng ước tính có khoảng 230.000 học sinh TQ đang học tập ở nước ngoài.

Mỹ, Canada và cả Anh cũng là những khu vực có điều kiện sống khá hoàn mỹ, bao gồm hệ thống luật pháp, chế độ an sinh và chính sách môi sinh - nơi những người giàu được hưởng thụ và an nhàn về cuối đời.

Tạm gác lại phần dân tộc tính, rõ ràng trong con mắt người giàu TQ, môi trường sống ở TQ không thể so sánh được với nhiều quốc gia có truyền thống phát triển trên thế giới. Viện Gallop - một tổ chức chức nghiên cứu của Mỹ - trong một bản nghiên cứu đã đánh giá phần lớn người TQ cảm thấy bất an ngay cả khi quốc gia này có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao hơn hẳn Mỹ và Tây Âu.

Khi được lựa chọn giữa các tiêu chí "phát đạt", "sống chật vật" và "khốn khổ' để phác họa về tình cảnh của mình, chỉ 12% người TQ thiên về "phát đạt", trong khi có đến 17% "khốn khổ" và 71% "sống chật vật". Theo Viện Gallop, những biểu trưng kinh tế - xã hội như vậy cho thấy dường như việc cảm thấy "không hạnh phúc" cũng là một nguyên nhân khiến người giàu TQ di cư ra nước ngoài.

Nhưng những nguyên do trên có phải đã là tất cả? Nếu so sánh về cơ hội đầu tư thì hiển nhiên tại TQ, các đại gia vẫn có nhiều cơ hội hơn hẳn các nước phát triển để tìm ra tỷ suất lợi nhuận vài ba lần. Những cơ hội đó luôn tiềm ẩn trong đặc tính đầu cơ của những thị trường "hoang dã" vào thời kỳ đầu của tư bản chủ nghĩa, nơi mà hệ thống luật pháp luôn chịu sự chi phối nặng nề của sự lũng đoạn từ các nhóm đầu cơ. Nhưng ở một khía cạnh khác, việc những người giàu TQ đã chấp nhận đánh đổi môi trường nhiều cơ hội lấy môi trường đầu tư ít cơ hội hơn hẳn cũng có nghĩa là về tâm trạng và tâm lý, họ muốn "rửa tay gác kiếm" sau khi đã cảm thấy đủ nhiều tiền và đủ trải nghiệm về rủi ro trong kinh doanh.

"Nước nghèo giàu có"

Rất có thể, trạng thái "không hạnh phúc" về môi sinh cũng ứng với tâm lý nhiều đại gia trong môi trường kinh doanh ở TQ. Mặc dù đó là một môi trường dễ tạo sóng đầu cơ và lợi nhuận, dễ thực hiện hoạt động kiếm lợi bất hợp pháp hơn hẳn ở Mỹ và Tây Âu, nhưng rủi ro cũng lớn không kém và luôn đi kèm.

Một số phóng viên báo chí phương Tây đã ghi nhận không chỉ một lần tâm trạng mệt mỏi của những thương gia TQ về sự chênh vênh của hệ thống luật pháp kinh tế. Hơn thế nữa, giới kinh doanh TQ, đặc biệt là những người giàu nhất, luôn mang một nỗi lo sợ mơ hồ về tương lai "cào bằng", khi có thể xảy ra những biến động xã hội và chính trị, dẫn tới chính sách phân phối lại thu nhập.

Đã từng có tiền lệ về sự phân phối lại về thu nhập vào thời Mao Trạch Đông, khi giới tư sản bị tước đoạt tài sản để dùng cho việc công hữu hóa tư liệu sản xuất. Nhiều thế kỷ trước ở TQ cũng xảy ra không ít lần "hồi tố" như thế. Vì vậy, không có gì bảo đảm mọi sự sẽ bất biến ở đất nước TQ.

Tâm thế đó càng trở nên ám ảnh khi hố phân cách giàu nghèo quá lớn ở TQ đang dẫn đến thái độ được coi là "thù địch" của người nghèo đối với người giàu. Gần đây đã xuất hiện một khái niệm mới của giới phân tích phương Tây: TQ là một "nước nghèo giàu có" đầu tiên trên thế giới, được minh chứng bởi tình trạng người dân thì nghèo nhưng tổng khối lượng kinh tế của cả nước thì lại rất giàu.

Thực tế là tại nhiều vùng xa thành thị ở TQ, mặt bằng thu nhập bình quân của người dân vẫn còn rất thấp, những điều kiện sống và môi trường giáo dục, y tế, đi lại không được đảm bảo so với tất cả những gì tốt nhất mà giới giàu có được hưởng. Chính vì thế, làn sóng người nhập cư vào các thành phố lớn ngày càng mạnh mẽ và tất nhiên cũng gây ra nhiều rắc rối cho chính quyền sở tại.

Trong khi đó, giới có thu nhập trung bình ở TQ vẫn không thể mơ tưởng đến một căn hộ dù là giá bình dân, vì sau đợt tăng bất động sản năm 2009-2010, cho đến nay sự thật đơn giản là bong bóng bất động sản TQ vẫn chưa chịu nổ. Sự xì hơi chậm chạp của nó, được chứng minh bởi chỉ có 9/70 thành phố có giá nhà đất giảm nhẹ trong 6 tháng đầu năm 2011, đã làm dấy lên sự công phẫn từ tầng lớp bình dân đối với giới đại gia địa ốc của nước này.

Phần II

Những nguyên nhân ẩn giấu

Trong quốc gia "nước nghèo giàu có", rất nhiều người dân bị mất đất vào tay các doanh nghiệp bất động sản đã phải chứng kiến đất đai của họ bị thổi giá lên đến hàng chục lần so với giá đền bù. Đó cũng là điều mà Thủ tướng TQ Ôn Gia Bảo đã phải công khai thừa nhận là "sự oán giận của người dân". Do đó không có gì ngạc nhiên khi liên tiếp trong những tháng gần đây, tại TQ đã xảy ra hàng loạt vụ biểu tình của người dân khiếu kiện đất đai, của giới sinh viên ở Nội Mông, của người nhập cư ở Quảng Châu và Quảng Đông, kể cả những vụ đánh bom vào các cơ quan công quyền ở Thiên Tân.

Sự bức xúc và bất mãn của dân chúng cũng căn cứ vào hiện tượng ngày càng nhiều quan chức nhà nước tìm cách tuồn nguồn tiền có được từ tham nhũng ra tài khoản ngân hàng nước ngoài, gửi vợ con ra nước ngoài và đến lượt mình có thể sẽ "biến" ra nước ngoài một khi có điều kiện thuận lợi.

Một điểm trùng hợp cũng cần ghi nhận là tỷ lệ "quỹ đen" của giới nhà giàu TQ chiếm đến gần 1/3 GDP, lại bằng với giá trị tham nhũng tại quốc gia này - cũng khoảng 1/3 GDP. Nhà nghiên cứu Vương Tiểu Lỗ của Quỹ Cải cách TQ đã tìm ra con số tham nhũng lên đến 9.600 tỷ NDT (khoảng 1.500 tỷ USD). Với những quan chức nằm trong diện tham nhũng đậm đà như thế, hiển nhiên cách thức an toàn nhất của họ là đi theo xu hướng di cư của giới giàu có ra nước ngoài, vừa có thể rửa tiền bất chính, vừa an toàn hơn hẳn so với việc tiếp tục ở lại trong nước.

Mới đây, hãng truyền thông BBC đã dẫn một bản báo cáo được công bố của Ngân hàng trung ương TQ về việc các quan tham TQ đã gửi ra nước ngoài đến 120 tỷ USD trong giai đoạn 1990-2008. Những địa chỉ được ưa chuộng gửi tiền là Mỹ, Australia, Canada và Hà Lan. Cùng với sự bốc hơi tài chính là sự bốc hơi về con người khi có đến 16.000 - 18.000 quan chức và nhân viên các công ty quốc doanh đã rời khỏi TQ.

"Đầu tư thông qua di cư"

Cần nhắc lại, việc người giàu TQ di cư ra nước ngoài đã trở thành một hiện tượng xã hội từ năm 2006-2007. Trong cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới năm 2008, hiện tượng này tạm lắng đi. Nhưng sang năm 2009 và đến giữa năm 2010, giới giàu có TQ đã công khai bàn tán chuyện chỉ mất nửa triệu USD để có một tấm thẻ xanh ở Mỹ hay Canada. Trên diễn đàn mạng cũng sôi nổi hiện tượng nhiều ngôi sao giải trí của TQ như Lý Liên Kiệt, Trần Khải Ca, Củng Lợi, Tưởng Đại Vi, Triệu Vi lần lượt chọn bến đỗ tại Mỹ, Canada hay Singapore.

Vào tháng 5/2011, một cuộc điều ra của công ty tư vấn Bain đã cho thấy có đến 60% người giàu TQ mong muốn định cư ở nước ngoài. Đây là số người giàu với tài sản bình quân trên 10 triệu USD. Trong số 2.600 người được điều tra, ít nhất có 10% gần như hoàn tất mọi thủ tục xuất cảnh. Theo Bain, càng giàu họ lại càng muốn ra nước ngoài. Đối với những ai đang có hơn 100 triệu nhân dân tệ, 27% đã rời Trung Quốc, còn 47% đang cân nhắc ra đi. Bến đỗ mới của những người này tập trung vào các quốc gia phương Tây như Mỹ, Canada, Australia hoặc một số nước châu Âu.

Còn tờ Wall Street Journal của Mỹ nhận định, sự phân cực giàu nghèo tại TQ không chỉ đe dọa đến sự ổn định xã hội ở quốc gia này, mà hơn thế, nếu những người giàu chuyển tài sản của họ ra bên ngoài, hệ thống tài chính của nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới có khả năng bị tác động dữ dội.

Việc chính phủ TQ lo lắng đến hệ quả "chảy máu tài sản" là hoàn toàn có cơ sở. Trong giới doanh nhân TQ, đã xuất hiện quan niệm cho rằng đầu tư vào bất động sản không hấp dẫn bằng hình thức "di cư thông qua đầu tư". Có lẽ đây là một quan niệm và cũng là một phương thức mới mà chỉ xuất hiện ở một ít quốc gia trên thế giới như TQ. Như để chứng minh cho phương thức này, trang mạng của TQ Caixin online chuyên về tài chính đã thống kê tổng đầu tư ra nước ngoài của tư nhân TQ đã tăng mạnh hàng năm 100% trong giai đoạn 2008-2010, và số người TQ sử dụng đầu tư để di cư sang Mỹ đã tăng 73% trong vòng 5 năm từ 2006 đến 2010.

Đã khá rõ là những người đã kiếm bộn tiền từ việc khai thác thị trường chứng khoán và thị trường bất động sản ở TQ đã không còn nhìn thấy tiềm năng của miền đất này nữa. Đó là một thực tế mà bất cứ nhà đầu cơ nào cũng đều nhận ra là việc tạo sóng tăng cho một thị trường đang ở đỉnh cao khó hơn nhiều so với một thị trường ở vùng đáy.

Mà cả hai thị tường chứng khoán và thị trường bất động sản ở TQ hiện đều dao động tại vùng đỉnh. Trong trường hợp nền kinh tế TQ tốt đẹp và kinh tế thế giới ổn định, hai thị trường này có thể tiếp tục được giữ ngang hoặc "bò" dần lên theo kiểu Mỹ. Nhưng cái cách vận động thị trường như thế lại hoàn toàn không hấp dẫn đối với giới đầu cơ cá mập. Với họ, thị trường luôn phải có sóng, tức luôn phải có những khoảng dao động lên xuống rất mạnh thì nguồn lợi nhuận mới sinh sôi nảy nở mạnh được.

Cũng bởi thế, dường như giới nhà giàu TQ đang dự tính đến những tương lai sâu xa hơn. Dòng tiền nóng đã từng được đổ vào TQ nhiều tháng trước đây, nay hình như không còn thấy bóng dáng đâu nữa. Mà thậm chí ngược lại, có vẻ như dòng tiền nóng đang chuyển động ngược từ TQ ra những thị trường mới nổi ở các nước khác trong khu vực. Kể cả những thị trường bất động sản đã "nằm' quá lâu như Mỹ và Anh cũng là nơi thu hút dòng tiền đầu tư, đầu cơ của những người giàu TQ. Từ đó, khá dễ hiểu là phương thức "đầu tư thông qua di cư" đang được hợp thức hóa và có khá đủ cơ sở biện minh cho sự dịch chuyển của dòng tiền và người sở hữu tiền từ TQ ra nước ngoài.

Giàu cho tương lai bất ổn?

Vậy trong bối cảnh dòng tiền chạy dần ra nước ngoài, tình hình kinh tế trong nước sẽ ra sao? Trước mắt, TQ vẫn là nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới về GDP. Nhưng như đã đề cập, TQ là một dạng "nước nghèo giàu có" mà dễ làm cho người ta hình dung ra trạng thái bong bóng tài sản. Bong bóng đó không chỉ tồn tại ở mặt bằng giá nhà đất đã tăng quá cao tại 70 thành phố lớn của TQ, mà còn liên quan đến hệ thống ngân hàng - nơi có mối quan hệ mật thiết với các doanh nghiệp kinh doanh địa ốc với các khoản vay mượn khổng lồ.

Trong bối cảnh giá nhà đất tại TQ chỉ giảm nhẹ như 6 tháng đầu năm 2011, chuyện bong bóng bất động sản vẫn còn treo ở đó và chưa thể khẳng định là nó sẽ bùng vỡ ngay được. Nhưng nếu như điều kiện kinh tế xấu đi nhanh chóng, không ai có thể đảm bảo là bong bóng bất động sản chỉ xì hơi.

Mà có thể là một cú lao dốc thẳng đứng của giá nhà đất. Tháng 5/2011, lạm phát ở TQ đã đột biến đến trên 5% - một con số khó hình dung và làm rất nhiều người dân ở đất nước này bất ngờ. Những tín hiệu thoái trào đầu tiên đang xuất hiện.

Một sự việc đáng chú ý trong thời gian gần đây là Tổ chức đánh giá độc lập Fitch đã dự báo có đến 60% khả năng TQ phải đương đầu với cuộc khủng hoảng ngân hàng vào giữa năm 2013. Tất nhiên Fitch phải xác lập những cơ sở tối thiểu và cũng phải chịu trách nhiệm cho dự báo này. Chúng ta cũng có thể liên tưởng ngay đến hệ thống doanh nghiệp bất động sản với quá nhiều căn hộ còn tồn kho và những món vay dài hạn.

Với tư cách nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới, TQ cũng đương nhiên phải chịu những tác động ngược nếu Mỹ và châu Âu không thể dàn xếp ổn thỏa vấn đề nợ công xuyên lục địa. Khi đó, hiển nhiên sự khó khăn của hệ thống ngân hàng TQ cũng kéo theo tình cảnh ngân hàng phải siết nợ hàng loạt doanh nghiệp bất động sản thiếu khả năng thanh toán. Cũng khi đó, vốn đã tích tụ sẵn nhiều mầm mống về bất công thu nhập và bất công xã hội, hậu quả về kinh tế hoàn toàn có thể trở thành giọt nước tràn ly đối với tầng lớp người nghèo ở TQ.

Còn người giàu Việt Nam?

Cuối cùng và ngẫm lại, những vấn đề của TQ cũng chẳng mấy xa xôi với Việt Nam. Cũng là vấn đề và hệ quả của các thị trường chứng khoán, bất động sản. Và cả người giàu...

Có thể việc so sánh người giàu của Việt Nam với TQ là khập khiễng, vì TQ có đến 260 tỷ phú đô la và GDP đạt đến 6.000 tỷ USD năm 2010, trong khi GDP của Việt Nam chỉ bằng khoảng 1/60 lần TQ và cũng chưa có tỷ phú đô la nào. Thế nhưng nếu như những người giàu nhất TQ có tài sản bình quân khoảng 4-5 tỷ USD, thì những người giàu nhất Việt Nam lại có tài sản không phải bằng 1/60 của con số 4-5 tỷ USD ấy, mà từ 400-500 triệu USD, tức chỉ bằng 1/10 TQ mà thôi.

Sự so sánh trên cho thấy người giàu Việt Nam mới giàu đến thế nào, trong hoàn cảnh một đất nước vẫn còn trên 10% hộ nghèo. Tương tự như cách thức làm giàu của các đại gia TQ, ở Việt Nam chỉ cần trải qua vài mùa sóng chứng khoán và bất động sản là những đại gia Việt đã nhân tài sản của mình lên hàng chục lần.

Liệu đã cần lo ngại rằng, tới một lúc nào đó, giới siêu giàu Việt Nam có thể tuồn tiền ra nước ngoài theo hình thức "di dân thông qua đầu tư"?


Comments