Trung quốc đối mặt vết xe đổ kiểu Mỹ

Tác giả: Minh Tiến (Theo Time)

Trung Quốc sẽ sớm phải đối mặt với những áp lực về kinh tế giống như Mỹ, hệ quả tất yếu của sự phát triển quá nóng của Trung Quốc. Nếu các nhà lãnh đạo Trung Quốc không học hỏi từ Mỹ, rất có thể Trung Quốc sẽ đi vào "vết xe đổ" của nước này.

Mới nghe thì nhiều người có thể nghĩ rằng đây là điều không tưởng. Hai "người khổng lồ" của nền kinh tế thế giới dường như đang đi về hai hướng trái ngược nhau.

Trung Quốc đang trên đường trở thành một siêu cường quốc, với động lực là một tốc độ tăng trưởng đến khó tin, một nền công nghiệp tiên tiến, một hệ thống chính trị định hướng theo mục tiêu và một hình thái quản lý kinh tế "cao cấp": "chủ nghĩa tư bản nhà nước".

Trong khi đó, ở phía bên kia Thái Bình Dương, Mỹ giống như một người khổng lồ vụng về với khả năng cạnh tranh giảm mạnh, hệ thống chính trị không hiệu quả và không thể có định hướng chắc chắn cho tương lai. Liệu giữa hai nền kinh tế này có tồn tại bất kỳ một điểm chung nào?

Trên thực tế, hai quốc gia này lại có rất nhiều điểm tương đồng. Trung Quốc sẽ sớm phải đối mặt với những áp lực về kinh tế giống như Mỹ. Một vài áp lực là hệ quả tất yếu của sự phát triển quá nóng của Trung Quốc. Số khác có thể xuất hiện do những sai lầm về chính sách - cũng giống như những gì mà Mỹ đã gặp phải trước cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Tất cả những áp lực mới này đều rất hệ trọng, và nếu không được xử lý đúng cách, có thể làm đảo lộn quá trình phát triển kinh tế của Trung Quốc.

Cạnh tranh nhân công giá rẻ

Áp lực đầu tiên mà Trung Quốc cũng như Mỹ gặp phải là sự cạnh tranh của các đối thủ với nguồn nhân công giá rẻ.

Theo một nghiên cứu mới đây của Bill Powell, thời kỳ nhân công giá rẻ ở Trung Quốc đã trôi qua. Tiền lương thực tế ở nước này đang tăng khoảng 12%/năm. Do đó, Trung Quốc đang đánh mất khả năng cạnh tranh về nhân công giá rẻ vào tay các quốc gia đang phát triển khác. Điều này đang đe dọa ngành sản xuất sản phẩm "bình dân", phụ thuộc nhiều vào lao động chân tay và định hướng xuất khẩu của Trung Quốc (quần áo, giày dép, đồ điện tử), vốn tạo ra rất nhiều công ăn việc làm và "châm ngòi" cho sự tăng trưởng nhanh chóng của Trung Quốc.

Giống như Mỹ đã từng đánh mất nhiều nhà máy vào tay các nền kinh tế như Trung Quốc, giờ đây Trung Quốc cũng đang phải chứng kiến cảnh các nước láng giềng như Việt Nam lấn sâu vào những ngành công nghiệp mà trước đây vẫn được coi là sân chơi riêng của nước này.

Đó là một kết quả tất yếu của sự tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc. Nhưng nếu Trung Quốc tiếp tục tăng trưởng như vậy, nền kinh tế nước này sẽ phải thực hiện một bước nhảy để hướng đến những ngành đòi hỏi công nghệ cao và nhiều tính sáng tạo hơn. Đây cũng chính là những gì mà Mỹ phải làm để duy trì lợi thế cạnh tranh của mình.

Tuy nhiên, bước nhảy này không hề dễ thực hiện. Việc xây dựng các nhà máy sản xuất thì không có gì quá khó khăn. Trong quá khứ, Trung Quốc không cần đến công nghệ hay thiết kế và khả năng marketing để xuất khẩu được những hàng hóa của mình.

Nhưng để có thể cạnh tranh trong những ngành công nghệ tiên tiến, các nhà máy của nước này cần phải đổi mới, tăng cường chất lượng và xây dựng thương hiệu cho mình - giống như những công ty của Mỹ. Nếu không thể thực hiện được điều này, Trung Quốc có thể sẽ sa vào "cái bẫy thu nhập trung bình", mà ở đó ngày càng khó có thể nâng cao phúc lợi cho tầng lớp trung lưu - một thách thức mà Mỹ cũng đang gặp phải trong hiện tại.

Nếu không học hỏi từ Mỹ, rất có thể Trung Quốc sẽ đi vào "vết xe đổ" của nước này.

Áp lực nợ công

Trung Quốc đang phải đấu tranh với hậu quả từ sự thiếu trách nhiệm về tài chính. Trong khi Washington đang chìm trong những cuộc đàm phán về khoản nợ quốc gia khổng lồ của Mỹ, Trung Quốc cũng đang bắt tay vào xử lý vấn đề tương tự. Tỉ lệ nợ của chính phủ Trung Quốc trên GDP đã leo thang một cách đáng lo ngại trong những năm gần đây. Một kiểm toán viên đã cho biết chính quyền địa phương ở Trung Quốc, vốn không được vay nợ theo quy định của pháp luật, đã tìm cách để tích lũy một khoản nợ tương đương với 30% GDP.

Không rõ chính phủ Trung Quốc đã nắm bắt đầy đủ gánh nặng mà những khoản nợ mang lại cho mình hay chưa. Thủ tướng Ôn Gia Bảo cho biết những khoản nợ của Trung Quốc vẫn đang nằm trong tầm kiểm soát, và điều đó cũng hoàn toàn có thể. Tuy vậy không có nghĩa rằng áp lực này không còn là một vấn đề có thể gây hại cho nền kinh tế.

Và cũng giống như Mỹ, khôi phục nền tài chính quốc gia đi kèm với những rủi ro chính trị lớn. Trong khi các chính trị gia ở Washington đang tranh cãi về những chương trình phúc lợi xã hội dành cho tầng lớp trung lưu như Medicare, Trung Quốc cũng đang trong quá trình mở rộng mạng lưới an sinh xã hội (ví dụ như cải thiện chăm sóc sức khỏe cho người dân) và điều này sẽ tiếp tục gây sức ép lên ngân sách của nước này.

Thứ ba, mức độ nợ tổng thể của Trung Quốc đang tăng lên. Cũng như Mỹ đã từng có cả một "núi" nợ khổng lồ trước cuộc khủng hoảng tài chính (chủ yếu là nợ của người tiêu dùng), Trung Quốc đang phạm phải sai lầm tương tự. Một báo cáo mới đây của công ty đánh giá tài chính Fitch đã chỉ ra rằng nợ đang tăng chóng mặt ở Trung Quốc, bất chấp những nỗ lực của chính phủ trong việc làm chậm việc mở rộng tín dụng.

Dưới đây là những con số đáng sợ:

Fitch ước tính rằng tổng hoạt động tài chính mới của Trung Quốc có thể đạt 38% GDP trong năm 2011, giảm so với mức trung bình 42% GDP vào năm 2009-2010 nhưng vẫn cao hơn mức trung bình trước khủng hoảng toàn cầu là 22%. Fitch cũng nhận định rằng đến cuối năm 2011 tổng hoạt động tài chính/GDP có thể đạt 185%, tăng 61 điểm phần trăm so với năm 2007.

Những mức tăng với độ lớn tương tự cũng đã xuất hiện ở các năm có xảy ra căng thẳng trong lĩnh vực ngân hàng, điều này càng làm củng cố cho cái nhìn thận trọng của Fitch đối với lĩnh vực ngân hàng của Trung Quốc.

Thật khó để xác định một cách chắc chắn rằng mức độ nợ nào có thể trở nên nguy hiểm. Tuy nhiên, mở rộng kinh tế bằng cách tăng mức độ nợ rõ ràng sẽ dẫn đến một hậu quả xấu, đặc biệt là đối với hệ thống tài chính. Trung Quốc khó có thể tránh được những mức độ nợ xấu cao hơn tại những ngân hàng của mình. Hoặc quốc gia này có thể phải đối mặt với tình trạng bất ổn hơn, chẳng hạn như một cuộc khủng hoảng ngân hàng. Và đến một thời điểm nào đó, Trung Quốc có thể phải chứng kiến một quá trình giảm nợ làm ức chế tăng trưởng, điều mà Mỹ đang phải chịu đựng vào thời điểm này.

Thứ tư, Trung Quốc đang ngày càng phụ thuộc vào thị trường bất động sản của mình để phát triển. Bất kỳ người Mỹ nào cũng có thể nêu ra những mối nguy tiềm tàng trong đó. Dù khó có thể kết luận rằng thị trường nhà đất Trung Quốc có đang trong một bong bóng hay không (giá đã bắt đầu giảm xuống tại một số thành phố), việc xây dựng nhà là động lực chính cho sự phát triển của Trung Quốc. Jonathan Anderson, một nhà kinh tế học của UBS, đã giải thích điều này trong một nghiên cứu mới đây của mình:

Sự bùng nổ của thị trường bất động sản

Bất động sản và xây dựng nhà ở lan tràn khắp mô hình tăng trưởng của đại lục. Đây là những yếu tố quyết định nhất đến nhu cầu hàng hóa và thực sự là một chìa khóa quan trọng dẫn đến sự hiểu biết thực tế về các hành vi của người dân Trung Quốc như tiết kiệm, đầu tư và cuộc tranh luận xung quanh việc tái cân bằng của Trung Quốc.

Nói cách khác (một cách cường điệu nhẹ nhàng nhất), từ góc độ kinh tế vĩ mô, nếu bạn không hiểu về bất động sản Trung Quốc, bạn có thể sẽ không hiểu được quốc gia này.

Tổng đầu tư trong nước của Trung Quốc lên đã tăng lên đang kể trong thập kỷ vừa qua, lên đến mức đáng ngạc nhiên là 47% hoặc 48% của GDP năm ngoái trên cơ sở ước tính; đây chắc chắn là một kỷ lục của bất kỳ nền kinh tế lớn nào trong thời kỳ hậu thế chiến, và hầu như chỉ riêng điều này đã có thể giải thích được sự phát triển thực tế bùng nổ của Trung Quốc trong giai đoạn này.

Đóng góp nhiều nhất vào xu hướng gia tăng tỉ lệ đầu tư là xây dựng nhà cửa, tăng từ 6% GDP trung bình trong những năm 1990 đến hơn 13% GDP vào năm ngoái khi được đánh giá trên cơ sở hoàn thành hàng năm... Và khi nói đến xây dựng nhà cửa có nghĩa là xây dựng nhà ở cho dân cư;... nhà ở chiếm gần 75% tổng số công trình được hoàn thành vào năm ngoái. Không sai khi nói Trung Quốc là một nền kinh tế sống nhờ đầu tư, và còn chính xác hơn khi gọi đó là một nền kinh tế "sống nhờ nhà cửa".

Và giống như sự phá sản thị trường nhà đất của Mỹ đã gây ra những cơn "địa chấn"  cho nền kinh tế toàn cầu, một sự suy sụp của bất động sản Trung Quốc cũng có thể gây ra hậu quả tương tự.

Anderson đã tuyên bố rằng bất động sản Trung Quốc là "lĩnh vực có tầm quan trọng hàng đầu của vũ trụ". Lĩnh vực bất động sản ở Trung Quốc là nguồn cầu quan trọng nhất đối với tất cả những gì đất nước này mua của thế giới - ví dụ như quặng sắt - cũng như chiếm một phần lớn chi tiêu cho tiêu dùng. Việc những chủ nhà mới mua các vật dụng và đồ đạc cho căn hộ của mình là nhân tố chính làm tăng chi tiêu của người dân Trung Quốc.

Vì vậy, một sự sụt giảm trong lĩnh vực bất động sản sẽ không chỉ làm chậm toàn bộ nền kinh tế - qua đó sẽ ảnh hưởng đến sự tăng trưởng toàn cầu - mà nó còn can thiệp vào các chuỗi cung ứng trên toàn thế giới và ngăn cản việc kinh doanh của tất cả các loại hàng hóa và sản phẩm.

Cách mà Bắc Kinh đối mặt với những thách thức rất "Mỹ" này sẽ quyết định chiều hướng cho nền kinh tế Trung Quốc. Liệu Trung Quốc có lâm vào khủng hoảng, giống như Mỹ đã từng? Khó có thể nói chắc được. Trên một số phương diện, Trung Quốc có thể đã được trang bị tốt hơn để giải quyết những vấn đề đó.

Ví dụ như chính phủ chuyên quyền của nước này có thể sẽ hiệu quả hơn trong việc kiểm soát mức độ nợ của mình (mặc dù không thể đảm bảo về điều này). Nhưng các doanh nghiệp Trung Quốc cũng chậm hơn các công ty Mỹ trong các loại kỹ năng và chuyên môn cần thiết để đổi mới và dẫn đầu trong cuộc đua với những đối thủ cạnh tranh dựa trên chi phí thấp.

Và các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc rõ ràng phải đưa ra những quyết định khó khăn để làm giảm sự phụ thuộc của tăng trưởng kinh tế lên thị trường nhà đất và kiểm soát các khoản nợ.

Cho đến nay, dường như họ vẫn không đủ khả năng và chưa sẵn sàng giải quyết tận gốc những vấn đề này, sai lầm mà Washington đã liên tiếp mắc phải. Nếu các nhà lãnh đạo Trung Quốc không học hỏi từ những gì mà Mỹ đã trải qua - những điều mà nhìn bề ngoài không có vẻ gì là họ đang thực hiện - họ rất có thể sẽ đi vào "vết xe đổ" của nước này.


Comments