Nam Định từ thế kỷ XI đến thế kỷ XV


 

 

            Các triều Ngô – Đinh và Tiền Lê đã có công lao lớn trong việc bảo vệ nền độc lập còn non trẻ. Cùng với sự chuyển mình của cả nước, Nam Định vốn là vùng đất căn bản dưới thời Ngô, Định và tiền Lê đã nhanh chóng trở thành vùng trọng yếu của quốc gia Đại Việt thời Lý.

 

 

Nằm trong lộ Hải Thanh, phủ Ứng Phong, về đại thể, vùng đất này tương đương với đất của các huyện Mỹ Lộc, Vụ Bản, Ý Yên, Nam Trực và một phần của huyện Trực Ninh, Nghĩa Hưng hiện nay.

Tại chùa Nghĩa Xá (Viên Quang Tự), xã Xuân Ninh, huyện Xuân Trường hiện còn lưu giữ được một tấm bia  thời Lý có tên Viên Quang tự bi minh tính tự. Theo nhân dân địa phương và ý kiến các chuyên gia nghiên cứu, chùa vốn ở vạn Giao Thủy, sau nhiều lần di dời chùa mới được chuyển về vị trí hiện nay. Tên chữ của chùa là Thần Quang Tự hiện được đặt cho ba ngôi chùa lớn ở vùng hạ lưu sông Hồng. Đó là chùa Keo Hành Thiện, chùa Keo Dũng Nhuệ (Thái Bình) và chùa Cổ Lễ. Trong không gian văn hóa này đã sản sinh ra những nhân vật lịch sử mà sự nghiệp của họ đã đi vào huyền thoại với những sự tích kỳ lạ chẳng những bao trùm lên toàn bộ vùng đất Nam Định thời Lý mà còn là hiện tượng mang tầm vóc quốc gia. Đó là các thiền sư Dương Không Lộ, Nguyễn Minh Không và Giác Hải. Cũng dưới thời Lý, Phật giáo có vai trò đặc biệt quan trọng. Sự hưng thịnh của Phật giáo có quan hệ mật thiết đến chính sự, đời sống kinh tế - xã hội và phát triển văn hóa. Các sư tăng là tầng lớp trí thức được triều đình trọng đãi. Sự hiện diện những ngôi chùa lớn ở vùng đất giao thoa từ Quán Các đến Cổ lễ chứng tỏ đây là một vùng đất có giá trị trung tâm. Vùng đất Giao Thủy có các vị Pháp sư như Không Lộ, Minh Không và Giác Hải, những người thường xuyên được vua mời vào Kinh hoặc thân đến chùa vấn kế, chứng tỏ đây là nơi hội đủ những điều kiện để sản sinh ra những nhân tài cả nước biết đến.

Dưới thời Lý, Nam Định không những là một cửa ngõ của cả vùng châu thổ sông Hồng mà còn là một trung tâm kinh tế quan trọng. Các vua Lý đã dành sự quan tâm đặc biệt cho vùng đất này. Qua các tư liệu lịch sử, ta biết trên đất Nam Định xưa, nhà Lý đã cho xây ít nhất hai hành cung làm nơi cho vua dừng chân nghỉ lại đi trong những lần đi kinh lý vùng đất này

Do vị trí trọng yếu, Nam Định trở thành một trong những nơi giao tranh quyết liệt. Năm 1203, quân nổi loạn do Phí Lang và Bảo Lương cầm đầu từ Đại Hoàng (Ninh Bình) xuôi theo sông Đáy đến đất Nam Định, mở rộng hoạt động ra vùng hạ lưu. Sự rối loạn lên đến cực điểm vào năm 1208, khi trong nước “người chết đói nằm chồng chất lên nhau”. Đúng lúc triều Lý bất lực trong việc điều hành đất nước, vùng đất Nam Định lại là nơi hưng khởi của nhà Trần, một triều đại đầy sức sống đã đưa quốc gia Đại Việt phát triển lên một tầm cao mới./.


Comments